क्षमावणी पर्व

क्षमावाणी पर्वाचा मुख्य हेतू
वर्षभरात मन, वचन किंवा कायेने (कृतीने) कोणाचेही मन दुखवले गेले असेल, नकळत किंवा कळत काही चुका झाल्या असतील, तर त्याबद्दल मनातील सर्व अहंकार, राग आणि वैरभाव बाजूला ठेवून निष्कपट मनाने क्षमा मागणे आणि इतरांना क्षमा करणे हा या पर्वाचा मुख्य उद्देश आहे.

या दिवशी प्रत्येक जैन श्रावक सर्व जिवांना उद्देशून खालील अमर मंत्राचा उच्चार करतो:
        खामेमि सव्व जीवे, सव्व जीवा खमंतु मे।
        मित्ती मे सव्व भूदेसू, वेरं मज्झं न केणई॥
अर्थ: मी जगातील सर्व जिवांकडे (प्राण्यांकडे) क्षमा मागतो आणि सर्व जिवांनी मला क्षमा करावी. माझी जगातील सर्व जिवांशी मैत्री आहे, माझे कोणाशीही वैर नाही.

• उत्तम क्षमा शब्दाचा उच्चार: लोक एकमेकांना भेटून, फोन करून किंवा संदेश पाठवून उत्तम क्षमा म्हणतात.
• वैरभावाची समाप्ती: जुने मतभेद, कौटुंबिक किंवा सामाजिक वाद, आणि मनातील आकस या दिवशी पूर्णपणे मिटवले जातात.
• जिनालयात एकत्र येणे: मंदिरात एकत्र येऊन विशेष पूजा, सामायिक (ध्यान) आणि क्षमापना पठण केले जाते.
• लहान-मोठ्यांचा आदर: वयाने लहान असो वा मोठा, अथवा गरीब असो वा श्रीमंत — प्रत्येक व्यक्ती एकमेकांसमोर नम्र होऊन क्षमा मागते.

आध्यात्मिक महत्त्व

• आत्मा हलका होणे: मनात राग किंवा सूडबुद्धी ठेवल्याने कर्मांचा भारी बंध होतो. क्षमा मागितल्याने आणि दिल्याने आत्म्यावरील कर्मांचा भार उतरतो आणि मन अत्यंत हलके व शांत होते.
• अहंकाराचा नाश: दुसऱ्याकडे क्षमा मागण्यासाठी 'मान' (अहंकार) गळू द्यावा लागतो. त्यामुळे या पर्वामुळे आत्म्यात उत्तम मार्दव (नम्रता) हा गुण आपोआप प्रकट होतो.
• मैत्रीभाव (अहिंसा): अहिंसा धर्माचे अंतिम फल म्हणजेच जगातील सर्व प्राण्यांबद्दल निर्वैर आणि मैत्री भाव असणे होय.