श्रवणबेळगोळ (कर्नाटक)

श्रवणबेळगोळ हे कर्नाटक राज्यातील हासन जिल्ह्यात स्थित असलेले भारतातील सर्वात प्राचीन, पवित्र आणि जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध असलेले दिगंबर जैन अतिशय तीर्थक्षेत्र आहे. हे स्थान प्रामुख्याने भगवान बाहुबली (गोमटेश्वर) यांच्या जगात सर्वात मोठ्या एकसंध खडगासन प्रतिमेसाठी जगप्रसिद्ध आहे.

श्रवणबेळगोळ हे दोन हजार वर्षांहून अधिक काळ जैन धर्माचे केंद्र राहिलेले तीर्थस्थान असून विंध्यगिरी व चंद्रगिरी या दोन टेकड्यांमध्ये वसलेले आहे. मौर्य सम्राट चंद्रगुप्त मौर्य यांनी आयुष्याची अंतिम वर्षे येथे तपस्वी म्हणून व्यतीत केली, अशी मान्यता आहे.

मुख्य आकर्षणे आणि डोंगर
श्रवणबेळगोळ हे क्षेत्र प्रामुख्याने विंध्यगिरी व चंद्रगिरी या दोन टेकड्यांमध्ये/डोंगरांमध्ये वसलेले आहे:

विंध्यगिरी डोंगर 

• भगवान बाहुबलींची ५७ फूट उंच प्रतिमा: या डोंगरावर एकाच अखंड ग्रॅनाइट खडकातून कोरलेली ५७ फूट (१८ मीटर) उंच भगवान बाहुबलींची विशाल आणि भव्य प्रतिमा आहे.
• निर्मिती: इसवी सन ९८१ मध्ये गंगा घराण्यातील मंत्री आणि सेनापती चामुंडराय यांनी या भव्य प्रतिमेची निर्मिती करून घेतली होती.
• इतर वैशिष्ट्ये: प्रतिमेच्या पायावर भगवान बाहुबलींनी केलेल्या घोर तपाचे प्रतीक म्हणून वेली कोरलेल्या दिसतात. डोंगरावर चढण्यासाठी सुमारे ६५० पायऱ्या चढाव्या लागतात.

चंद्रगिरी डोंगर 

• इतिहास आणि शिलालेख: हा डोंगर अतिशय प्राचीन मानला जातो. यावर अनेक प्राचीन जैन मंदिरे (बसादी) आणि ऐतिहासिक शिलालेख आहेत.
• चंद्रगुप्त मौर्य आणि भद्रबाहू स्वामी: मौर्य सम्राट चंद्रगुप्त मौर्य यांनी आपले राज्य त्यागून अंतिम काळात दिगंबर मुनी दीक्षा घेतली होती. ते आपले गुरू आचार्य भद्रबाहू स्वामी यांच्यासोबत याच चंद्रगिरी डोंगरावर आले आणि येथेच त्यांनी सल्लेखना (समाधी मरण) धारण केली होती.

महामस्तकाभिषेक सोहळा

• दर १२ वर्षांनी एकदा श्रवणबेळगोळ येथे भगवान बाहुबलींचा अतिशय भव्य आणि अलौकिक महामस्तकाभिषेक पार पडतो.
• या सोहळ्यात जगभरातून लाखो भाविक आणि शेकडो जैन मुनी-आचार्य एकत्र येतात. दूध, दही, तूप, केशर, चंदन, हळद आणि विविध फुलांच्या पाकळ्यांनी ५७ फूट उंच प्रतिमेवर महामस्तकाभिषेक केला जातो. 
• २०१८ साली झालेला महामस्तकाभिषेक हा या मालिकेतील ८८ वा महोत्सव होता.