सासादन सम्यक्त्व गुणस्थान

चौथ्या (किंवा त्याहून वरील) गुणस्थानात असलेल्या जीवाला जेव्हा अनंतानुबंधी कषाय (क्रोध, मान, माया, लोभ यांपैकी एकाचा) तीव्र उदय येतो, तेव्हा त्याची सम्यग्दर्शनावरील श्रद्धा ढळते. सम्यग्दर्शन सुटल्यापासून ते मिथ्यात्वात जाण्यापूर्वीच्या अत्यंत सूक्ष्म मधल्या काळातील परिणामाला 'सासादन सम्यक्त्व' म्हणतात.

औपशमिक सम्यक्त्व असलेला जीव जेव्हा अनंतानुबंधी कषायाच्या उदयाने सम्यक्त्वापासून भ्रष्ट होतो, तेव्हा मिथ्यात्वापर्यंत पोहोचण्यास त्याला जास्तीत जास्त सहा आवली इतका अत्यल्प काळ लागतो; त्या मधल्या काळाला सासादन गुणस्थान म्हणतात.

      सम्मत्तपेल्लणादो अणंताणुबंधीहिं जस्द उ सामण्णं।
      सासाहणो त्ति भणिदो सासाहणसम्मदिट्ठी सो॥ गोम्मटसार - जीवकांड गाथा २० 
अर्थ: अनंतानुबंधी कषायाच्या उदयाने ज्याची सम्यक् श्रद्धा नष्ट झाली आहे आणि जो मिथ्यात्वाच्या अभिमुख झाला आहे, त्याला आगमात 'सासादन सम्यग्दृष्टी' म्हटले आहे.

सासादन गुणस्थानाची मुख्य लक्षणे

• घसरणीची अवस्था: या गुणस्थानात जीव कधीही खालून वर (पहिल्याकडून दुसऱ्यात) येत नाही; तर नेहमी वरच्या गुणस्थानातून खाली पडतानाच या गुणस्थानात येतो.
• अत्यंत अल्प काळ: या गुणस्थानाचा कालावधी जघन्य (किमान) १ समय आणि उत्कृष्ट (कमाल) ६ आवली इतका असतो.
• नियम निष्फळता: या गुणस्थानात असताना जीव कोणताही नवीन धर्म संपादन करू शकत नाही, संयम घेऊ शकत नाही किंवा शुभ-अशुभ आयुष्याचा बंधही करू शकत नाही.
• निश्चित पतन: या गुणस्थानाचा काळ संपताच जीव नक्कीच पहिल्या (मिथ्यात्व) गुणस्थानात जातो.

तांत्रिक व आगम पैलू

• कोणत्या सम्यग्दर्शनातून घसरण होते?: हे गुणस्थान केवळ प्रथमोपशम किंवा द्वितीयोपशम सम्यक्त्व (चौथ्या ते सातव्या गुणस्थानात असताना) अनंतानुबंधी कषायांपैकी (क्रोध, मान, माया, लोभ) एखाद्या कषायाचा उदय आल्यास जीव सम्यक्त्यातून खाली पडताना या गुणस्थानात येतो.  सम्यग्दर्शन सुटतानाच प्राप्त होते. 
• जीव आणि गती: चारही गतींमधील (देव, मनुष्य, नारकी, तिर्यंच) जीव या गुणस्थानात जाऊ शकतात. 
• लेश्या: यात कृष्ण, नील, कापोत आणि तेजो (पिवळी) या ४ लेश्या असू शकतात.

संवर-निर्जरा: ही अवस्था अत्यंत अल्पकालीन (जास्तीत जास्त सहा आवली) असल्याने संवर-निर्जरेच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व नाही; उलट ही अधःपतनाची (घसरणीची) अवस्था आहे.

सम्मत्तपेल्लणादो अणंताणुबंधीहिं जस्द उ सामण्णं। सासाहणो त्ति भणिदो सासाहणसम्मदिट्ठी सो॥ गाथा २०

लब्धिसार