रुद्र
जैन तत्त्वज्ञानानुसार, रुद्र हे प्रामुख्याने एकाच जन्मात कठोर संयम सोडून एकांत (मिथ्यात्व) किंवा क्रोधाच्या मार्गावर गेलेले आणि शेवटी दुद्गतीला प्राप्त झालेले जीव मानले जातात.
जैन परंपरेतील 'रुद्र' संकल्पनेची मुख्य वैशिष्ट्ये
जैन परंपरेतील 'रुद्र' संकल्पनेची मुख्य वैशिष्ट्ये
- ११ रुद्रांची उपस्थिती: जैन पुराणांनुसार प्रत्येक अवसर्पिणी कालचक्रात ११ रुद्र जन्म घेतात.
- जैन दीक्षा आणि पतन: हे अकराही जीव पूर्वजन्मी किंवा सुरुवातीला जैन मुनी (साधू) म्हणून दीक्षा घेतात. परंतु, तीव्र राग, द्वेष, अभिमान किंवा तपश्चर्येचा अहंकार यामुळे त्यांचे सम्यक्त्व नष्ट होते आणि ते कुमार्गाला लागतात.
- तामस प्रवृत्ती: हे जीव अतिशय रागीट, उपद्रवी आणि क्रोधी स्वभावाचे बनतात.
- अधोगती: कठोर तपश्चर्या करूनही मिथ्या दर्शन आणि क्रोधामुळे हे ११ रुद्र मृत्यूनंतर जनसामान्यतः नरकात किंवा कुयोनीत जातात.
- भीमाबली
- जितशत्रू
- रुद्र
- विश्र्वानेत्र
- सुप्रतिष्ठ
- अचल
- पुंडरीक
- अजितधर
- पीठ
- सात्यकी
- हर (किंवा नारद/रुद्र रूप)
विशेष टिप: वैदिक विरुद्ध जैन परंपरा
वैदिक (हिंदू) परंपरेत रुद्राला भगवान शिवाचे कल्याणकारी आणि संहारक रूप मानले जाते. मात्र, जैन परंपरेत 'रुद्र' हे एका विशिष्ट आत्मिक अवस्थेचे/अधोगतीला प्राप्त झालेल्या जीवांसाठीचे एक पद किंवा नाव आहे.अजून काही नाही
लवकरच अधिक माहिती जोडली जाईल.