अकलंक देव

भट्ट अकलंकदेव हे इ.स. आठव्या शतकातील दिगंबर परंपरेतील महान नैयायिक होते; जैन प्रमाणशास्त्राला सुव्यवस्थित रूप देण्याचे श्रेय त्यांना दिले जाते, म्हणून त्यांना 'जैन न्यायाचे जनक' म्हणतात. परंपरेनुसार ते राजमंत्री पुरुषोत्तम यांचे पुत्र होते आणि बंधू निकलंक यांच्यासह त्यांनी बौद्ध विद्यापीठात अध्ययन केले; पुढे बौद्ध विद्वानांशी झालेल्या वादविवादांत त्यांनी अनेकांताची प्रतिष्ठा प्रस्थापित केली (ही कथा 'आराधना कथा कोश'मध्येही आहे).

प्रमाणाचे प्रत्यक्ष-परोक्ष विभाजन, परोक्षाचे पाच भेद आणि नय-निक्षेपांची व्यवस्था ही त्यांची मांडणी पुढील सर्व जैन नैयायिकांनी स्वीकारली.

प्रमुख ग्रंथ: तत्त्वार्थराजवार्तिक (तत्त्वार्थसूत्रावरील टीका), अष्टशती (आप्तमीमांसेवरील टीका), लघीयस्त्रय, न्यायविनिश्चय, सिद्धिविनिश्चय, प्रमाणसंग्रह व स्वरूप संबोधन.