पञ्चास्तिकाय

पञ्चास्तिकाय हा दिगंबर जैन परंपरेतील आचार्य कुन्दकुन्दांनी प्राकृत भाषेत रचलेला अत्यंत महत्त्वपूर्ण सिद्धान्त ग्रंथ आहे, जो षड्द्रव्य आणि नव-पदार्थांचे तात्त्विक विश्लेषण मांडतो. या ग्रंथात द्रव्य-सामान्यापासून ते जीवास्तिकाय, पुद्गलास्तिकाय, धर्म-अधर्म-अस्तिकाय, आकाश-अस्तिकाय आणि काल-द्रव्य अशा अस्तिकायांचे क्रमशः निरूपण केले आहे. पुढे नव-पदार्थ अधिकारात जीव, अजीव, पुण्य, पाप, आस्रव, संवर, निर्जरा, बंध आणि मोक्ष या नऊ पदार्थांचे विस्तृत विवेचन असून मोक्ष-मार्ग चूलिकेत मुमुक्षूंसाठी मोक्षप्राप्तीचा मार्ग सांगितला आहे. आत्मज्ञान व मोक्षमार्गाच्या अभ्यासासाठी हा ग्रंथ दिगंबर जैन साहित्यात अनन्यसाधारण स्थान राखतो.