सम्यग्दर्शनाचे आठ अंग/ गुण
अंग' म्हणजे भाग किंवा अवयव. जसे शरीराचे सर्व अवयव सुदृढ असतील तरच शरीर पूर्ण मानले जाते, तसेच ही ८ अंगे असतील तरच सम्यक् दर्शन निर्दोष आणि परिपूर्ण मानले जाते.
आचार्य समंतभद्र यांनी त्यांच्या 'रत्नकरण्ड श्रावकाचार' या प्रसिद्ध ग्रंथात या ८ अंगांचे सविस्तर वर्णन केले आहे.
- निःशंकित अंग : वीतरागी जिनदेवांनी सांगितलेल्या ७ तत्त्वांवर आणि कर्माच्या सिद्धांतावर मनात कोणतीही शंका, भीती किंवा संशय न ठेवणे. "शास्त्र सांगते तेच सत्य आहे" असा दृढ विश्वास असणे.
- निःकांक्षित अंग: धार्मिक क्रिया, तप किंवा पूजा करताना "मला संपत्ती, यश, कीर्ती किंवा स्वर्गातील सुख मिळावे" अशी कोणतीही ऐहिक किंवा सांसारिक इच्छा न बाळगणे. धर्म केवळ आत्माच्या विशुद्धीसाठी करणे.
- निर्विचिकित्सा अंग: (जैन मुनी किंवा साधू कठोर तपश्चर्या करतात, त्यामुळे त्यांचे शरीर कधी मलीन असू शकते किंवा त्यांना रोग होऊ शकतो. अशा वेळी त्यांच्या शरीराचा किंवा कोणत्याही नैसर्गिक गोष्टीचा मनात तिरस्कार/किळस न वाटणे. तसेच धर्माच्या फळाबद्दल कोणतीही शंका न बाळगणे.
- अमूढदृष्टी अंग: अंधश्रद्धा आणि मिथ्या प्रभावांपासून दूर राहणे. सच्चे वीतरागी देव सोडून इतर कोणत्याही काल्पनिक देवी-देवतांकडे (कुदेव), खोट्या गुरूंकडे (कुगुरू) किंवा अंधश्रद्धाळू प्रथांकडे (कुशास्त्र) चमत्कार किंवा लाभाच्या आशेने न वळणे.
- उपगूहन अंग: जर एखाद्या धार्मिक व्यक्तीकडून किंवा धर्माच्या आचरणात नकळत काही चूक झाली, तर त्याचा ढिंढोरा न पिटता ती चूक दूर करणे आणि धर्माचा गौरव टिकवून ठेवणे. तसेच स्वतःतील आणि इतरांमधील धार्मिक गुणांचा विकास करणे.
- स्थितिकरण अंग: जर एखादा श्रावक दुःख, दारिद्र्य किंवा अज्ञानामुळे जैन धर्मापासून किंवा योग्य मार्गावरून भटकत असेल, तर त्याला प्रेमाने, समजावून सांगून पुन्हा सम्यक् मार्गावर (सत्याच्या मार्गावर) स्थिर करणे.
- वात्सल्य अंग: जशी गाय आपल्या वासराला अत्यंत प्रेमाने चाटते आणि प्रेम देते, तसाच निःस्वार्थ आणि गाढ स्नेहाचा भाव सर्व साधर्मी (धर्माचे पालन करणारे) आणि प्राणिमात्रांबद्दल मनात बाळगणे.
- प्रभावना अंग: आपल्या ज्ञानाने, तपाने, दानाने, पूजनाने किंवा आचरणाने जैन धर्माचे महत्त्व समाजात आणि जगात वाढवणे. लोकांच्या मनात धर्माबद्दल आदर आणि श्रद्धा निर्माण होईल असे कार्य करणे.