मुनिसुव्रतनाथ
विसावे तीर्थंकर भगवान मुनिसुव्रतनाथ हे जैन परंपरेतील अत्यंत विशेष तीर्थंकर मानले जातात. ते भगवान श्रीरामांचे समकालीन मानले जातात (रामायणाचा काळ त्यांच्याच तीर्थंकर काळात झाला).
संक्षिप्त जीवन परिचय व शारीरिक वैशिष्ट्ये
- माता-पिता: वडिलांचे नाव राजा सुमित्र आणि आईचे नाव राणी पद्मावती.
- जन्म स्थान: राजगृह (बिहार).
- जन्म तिथी: जेष्ठ कृष्ण ८.
- चिन्ह (लांच्छन): कूर्म (कासव).
- शरीराचा रंग (वर्ण): शाम वर्ण (गडद निळा/काळा - नीलमणी वर्ण).
- उंची: २० हात (अंदाजे ३० फूट).
- आयुष्य: ३०,००० वर्षे.
- विशेष नामाभिधान: अत्यंत नियमबद्ध व्रत-अनुष्ठानांमुळे आणि मुनींसारख्या श्रेष्ठ स्वभावामुळे इंद्राने त्यांचे नाव 'मुनिसुव्रत' ठेवले.
दीक्षा, तपश्चर्या व केवलज्ञान
- दीक्षा: वयाच्या ७,५०० व्या वर्षी त्यांनी संसाराचा त्याग केला आणि फाल्गुन कृष्ण १० ला दिगंबर मुनी दीक्षा घेतली.
- केवलज्ञान: ११ महिने कठोर तपश्चर्या केल्यानंतर राजगृहातील चंपक वृक्षाखाली वैशाख कृष्ण नवमीला त्यांना केवलज्ञान प्राप्त झाले.
समवशरण व मोक्ष
- त्यांच्या समवशरणात १८ गणधर होते (प्रमुख गणधर: मल्ली स्वामी).
- विशेष संदर्भ: त्यांच्या समवशरणात आणि तीर्थकाळात सुग्रीव, हनुमान आणि भगवान श्रीरामचंद्र यांसारखे महापुरुष होऊन गेले.
- मोक्ष (निर्वाण): जेष्ठ कृष्ण ९ च्या दिवशी सम्मेद शिखरजी येथील 'निर्मल कुट' वरून त्यांना मोक्ष प्राप्त झाला.
पंच कल्याणक
| कल्याणक | स्थान | तिथी |
|---|---|---|
| गर्भ कल्याणक | राजगृही (बिहार) | श्रावण कृष्ण द्वितीया |
| जन्म कल्याणक | राजगृही (बिहार) | वैशाख कृष्ण दशमी |
| दीक्षा (तप) कल्याणक | राजगृही (बिहार) | वैशाख कृष्ण दशमी |
| केवलज्ञान कल्याणक | राजगृही (बिहार) | वैशाख कृष्ण नवमी |
| मोक्ष कल्याणक | श्री सम्मेद शिखरजी (झारखंड) | ज्येष्ठ कृष्ण नवमी |