कुंभोज बाहुबली (महाराष्ट्र)

कुंभोज बाहुबली (ज्याला 'दक्षिण भारत बाहुबली क्षेत्र' किंवा 'अतिशय क्षेत्र बाहुबली' असेही म्हटले जाते) हे महाराष्ट्रातील एक अत्यंत प्रसिद्ध, पवित्र आणि भव्य दिगंबर जैन अतिशय क्षेत्र आहे. कुंभोज हे कोल्हापूरपासून सुमारे ३० किमी व सांगलीपासून सुमारे २८ किमी अंतरावर वसलेले जैन तीर्थ आहे.

हे क्षेत्र प्रामुख्याने भगवान बाहुबली (गोमटेश्‍वर) यांच्या २८ फूट उंच भव्य एकसंध प्रतिमा आणि येथील शांत, निसर्गरम्य वातावरणामुळे जगभरात प्रसिद्ध आहे.

१. धार्मिक महत्त्व व इतिहास

• अतिशय क्षेत्र: हे क्षेत्र भगवान बाहुबली यांच्या साधनेचे आणि तपाच्या प्रभावाचे प्रतीक मानले जाते.
• आचार्य समंतभद्र महाराजांची भूमी: असे म्हटले जाते की, प्राचीन काळी महान जैन आचार्य समंतभद्र यांनी या गिरीवर (डोंगरावर) कडक तपस्या केली होती.
• आचार्य १०८ देवनंदी महाराज: विसाव्या शतकात परम पूज्य आचार्य देवनंदी महाराज यांनी या क्षेत्राचा जीर्णोद्धार केला आणि या क्षेत्राला आधुनिक जैन तीर्थाचे रूप दिले.

२. मुख्य आकर्षणे आणि वैशिष्ट्ये

• भगवान बाहुबलींची २८ फूट उंच प्रतिमा: डोंगराच्या शिखरावर भगवान बाहुबलींची २८ फूट उंच विशाल खडगासन प्रतिमा स्थापित आहे. ही प्रतिमा एकाच अखंड पाषाणातून कोरलेली आहे. या प्रतिमेची स्थापना १९६३ मध्ये झाली होती.
• महामस्तकाभिषेक: दर १२ वर्षांनी येथे भगवान बाहुबलींचा अतिशय भव्य महामस्तकाभिषेक सोहळा आयोजित केला जातो, ज्यासाठी लाखो भाविक देशभरातून येतात. 
• २४ तीर्थंकर मंदिरे (समवशरण रचना): डोंगराच्या पायथ्याशी आणि परिसरात भगवान ऋषभदेवांपासून ते भगवान महावीरांपर्यंत २४ तीर्थंकरांची स्वतंत्र सुंदर मंदिरे आणि चरण छत्र्या आहेत.
• रत्नत्रय मंदिर व ध्यान केंद्र: येथे अध्यात्मिक स्वाध्याय आणि ध्यानासाठी अत्यंत शांत वातावरण व भव्य मंदिरे आहेत.