अतिशय क्षेत्र
कचनेर (महाराष्ट्र)
छत्रपती संभाजीनगरजवळील कचनेर येथे सुमारे २५० वर्षांपूर्वी भूगर्भातून सापडलेली भगवान चिंतामणी पार्श्वनाथ यांची अतिशययुक्त मूर्ती आहे; एका गायीच्या चमत्कारिक दुग्धस्रावामुळे हे स्थान सापडले, अशी आख्यायिका आहे.
अंतरिक्ष पार्श्वनाथ, जिंतूर (महाराष्ट्र)
जिंतूरजवळील नेमगिरी येथील पाचव्या गुहेत भगवान पार्श्वनाथांची ६ फूट उंचीची मूर्ती जमिनीपासून सुमारे ३ इंच अधांतरी असल्याने तिला 'अंतरिक्ष पार्श्वनाथ' म्हटले जाते — हे या क्षेत्राचे प्रमुख अतिशय आहे.
कुंभोज बाहुबली (महाराष्ट्र)
कोल्हापूरजवळील कुंभोज हे अठ्ठावीस फूट उंच बाहुबली मूर्ती यासाठी प्रसिद्ध असून इ.स. ११५६ पासून जैन यात्रास्थळ म्हणून ओळखले जाते.
नांदणी (महाराष्ट्र)
कोल्हापूर जिल्ह्यातील शिरोळ तालुक्यातील नांदणी हे बाराशे वर्षांहून अधिक प्राचीन जैन परंपरा असलेले क्षेत्र असून येथील जैन मठात सेन गण, पुष्कर गच्छाचे भट्टारक जिनसेन स्वामी विराजमान आहेत; पार्श्वनाथ भगवानांच्या मूर्तीचे विशेष महत्त्व आहे.
महुवा (गुजरात)
सुरतजवळ पूर्णा नदीकाठी वसलेले महुवा हे विघ्नहर पार्श्वनाथ भगवानांच्या अतिशययुक्त मूर्तीसाठी प्रसिद्ध दिगंबर जैन अतिशय क्षेत्र आहे; सर्वधर्मीय भाविक येथे श्रद्धेने येतात.
श्री महावीरजी (राजस्थान)
करौली जिल्ह्यातील चांदणगाव येथे गंभीर नदीकाठी वसलेले श्री महावीरजी हे उत्तर भारतातील सर्वात प्रसिद्ध दिगंबर जैन अतिशय क्षेत्र आहे. सुमारे ४०० वर्षांपूर्वी जमिनीतून प्रकट झालेली भगवान महावीरांची प्रवाळी रंगाची मूर्ती व दरवर्षीची भव्य रथयात्रा यासाठी हे स्थान प्रसिद्ध आहे.
केसरियाजी - ऋषभदेव (राजस्थान)
उदयपूरपासून सुमारे ६५ किमी अंतरावर धुळेव गावात वसलेले ऋषभदेव (केसरियाजी) हे राजस्थानातील सर्वात प्राचीन व पूजनीय अतिशय क्षेत्रांपैकी एक आहे. भगवान ऋषभदेवांच्या काळ्या पाषाणातील मूर्तीवर शतकानुशतके होणाऱ्या केशर-अभिषेकामुळे हिला 'केसरियाजी' हे नाव पडले असून जैन, हिंदू व भिल्ल समाज असे तिन्ही समुदाय येथे श्रद्धेने पूजा करतात.
संगानेर - संघीजी (राजस्थान)
जयपूरजवळील संगानेर येथील संघीजी मंदिर हे आदिनाथ भगवानांचे प्राचीन अतिशय क्षेत्र आहे. मंदिराच्या भूगर्भात यक्षरक्षित रत्नमयी चैत्यालय असून ते सन १९९४ मध्ये मुनि सुधासागर महाराजांनी ४६ दिवसांच्या मुक्कामानंतर प्रथमच दर्शनार्थ बाहेर आणले — तेव्हापासून हे मंदिर देशभर प्रसिद्ध झाले.
पद्मपुरा (राजस्थान)
जयपूर-कोटा मार्गावरील पद्मपुरा (बडा पद्मपुरा) येथे इ.स. १९४४ मध्ये जमिनीतून प्रकट झालेली सहावे तीर्थंकर भगवान पद्मप्रभू यांची अतिशययुक्त मूर्ती आहे. मूर्ती प्रकट झाल्यानंतर गावातील पाणीटंचाई व रोगराई दूर झाल्याची श्रद्धा आहे.
तिजारा (राजस्थान)
अलवर जिल्ह्यातील तिजारा येथे १६ ऑगस्ट १९५६ रोजी उत्खननात सापडलेली आठवे तीर्थंकर चंद्रप्रभू यांची संगमरवरी मूर्ती हे या अतिशय क्षेत्राचे मुख्य आकर्षण आहे; मूर्तीवरील शिलालेखानुसार तिची मूळ प्रतिष्ठापना विक्रम संवत १५५४ (इ.स. १४९७) मध्ये झाली होती.
मुछाल महावीर (राजस्थान)
पाली जिल्ह्यातील घाणेराव येथे कुंभलगड अभयारण्याजवळ वसलेले मुछाल महावीर मंदिर हे भगवान महावीरांच्या मिशा असलेल्या अद्वितीय मूर्तीसाठी प्रसिद्ध असून मेवाडच्या राण्याशी संबंधित एका चमत्कारिक आख्यायिकेतून हे नाव पडले आहे.
बावनगजा (मध्य प्रदेश)
बडवानी जिल्ह्यातील बावनगजा येथे बाराव्या शतकात एकाच अखंड पाषाणातून कोरलेली ऋषभदेवांची ८४ फूट उंच कायोत्सर्ग मुद्रेतील मूर्ती जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात उंच एकाश्म जैन मूर्ती आहे.
कुंडलपूर - दमोह (मध्य प्रदेश)
दमोह जिल्ह्यातील कुंडलपूर येथील 'बडे बाबा' ही सुमारे १५ फूट उंचीची पद्मासनस्थ मूर्ती दीर्घकाळ चुकून महावीरांची मानली जात होती, परंतु सिंहासनावरील गोमुख यक्ष व चक्रेश्वरी देवीच्या प्रतिमांवरून ती प्रथम तीर्थंकर आदिनाथ यांचीच असल्याचे संशोधनाअंती सिद्ध झाले.
खजुराहो (मध्य प्रदेश)
जागतिक वारसा स्थळ खजुराहो येथील पूर्व मंदिर समूहात पार्श्वनाथ, आदिनाथ व शांतिनाथ या दहाव्या शतकातील भव्य दिगंबर जैन मंदिरांचा समावेश आहे.
ग्वाल्हेर किल्ला जैन गुंफा (मध्य प्रदेश)
ग्वाल्हेर किल्ल्याच्या कड्यांमध्ये सातव्या ते पंधराव्या शतकांदरम्यान कोरलेल्या चोवीसही तीर्थंकरांच्या भव्य मूर्ती असून काहींची उंची ५७ फुटांपर्यंत आहे; इ.स. १५२७ मध्ये बाबरच्या आदेशावरून विद्रूप केलेल्या या मूर्ती नंतर जैन समाजाने पुनर्स्थापित केल्या.
पचराई (मध्य प्रदेश)
शिवपुरी जिल्ह्यातील पचराई हे चौर्यांशी दिगंबर जैन तीर्थांपैकी एक अतिशय क्षेत्र असून येथे ३२ जिनालयांचा प्राचीन समूह आहे. मनोभावे केलेली प्रार्थना शांती व इच्छापूर्तीस कारणीभूत ठरते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
सिहोनिया (मध्य प्रदेश)
मुरैना जिल्ह्यातील सिहोनिया येथे अकराव्या शतकातील शांतिनाथ (१६ फूट), अरिहंतनाथ (१० फूट) व कुंथुनाथ (१० फूट) या भूगर्भातून प्राप्त झालेल्या भव्य मूर्ती आहेत; आजही उत्खननात नव्या प्राचीन मूर्ती सापडत असल्याने हे अतिशय क्षेत्र मानले जाते.
कारकल (कर्नाटक)
कारकल येथील गोमटगिरी टेकडीवर संतार राजवंशाचे राजा वीर पांड्य भैररस वोडेयार यांनी इ.स. १४३२ मध्ये उभारलेली बाहुबली भगवानांची ४२ फूट उंच एकाश्म मूर्ती आहे — श्रवणबेळगोळनंतर जगातील दुसरी सर्वात उंच बाहुबली मूर्ती.
वेणूर (कर्नाटक)
वेणूर येथील बाहुबली भगवानांची ३५ फूट उंच एकाश्म मूर्ती अजिला राजवंशाचे राजा वीर तिम्मराज यांनी इ.स. १६०४ मध्ये उभारली; उत्तर व दक्षिण भट्टारकांमधील स्पर्धेतून साकारलेली ही जगातील तिसरी बाहुबली मूर्ती मानली जाते.
हुंबज (कर्नाटक)
आठव्या शतकात संतार राजवंशाचे संस्थापक जिनदत्त राय यांनी स्वप्नात मिळालेल्या दृष्टान्तानुसार हुंबज (होंबुज) येथे पद्मावती देवीची स्थापना केली; तेव्हापासून हे जैन शासनदेवी पद्मावतीचे प्रमुख शक्तिपीठ मानले जाते.
कंबदहळ्ळी (कर्नाटक)
कंबदहळ्ळी येथील पंचकुट बसदी पश्चिम गंग राजवंशाच्या काळात (इ.स. ९००-१०००) उभारलेले त्रिकूट-द्विकूट रचनेचे मंदिर संकुल असून भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाने त्याला राष्ट्रीय संरक्षित स्मारकाचा दर्जा दिला आहे.
श्रवणबेळगोळ (कर्नाटक)
विंध्यगिरी व चंद्रगिरी या दोन टेकड्यांमध्ये वसलेले श्रवणबेळगोळ हे गोमटेश्वर बाहुबलींच्या ५७ फूट उंच एकाश्म मूर्तीसाठी व दर बारा वर्षांनी होणाऱ्या महामस्तकाभिषेक महोत्सवासाठी जगप्रसिद्ध आहे.
देवगढ (उत्तर प्रदेश)
बेतवा नदीकाठी वसलेल्या देवगढ किल्ल्यात आठव्या-नवव्या शतकापासूनची ३१ प्राचीन जैन मंदिरे असून त्यांतील शांतिनाथ मंदिर (इ.स. ८६२ पूर्वीचे) हे सर्वात प्रसिद्ध आहे; हे स्थळ आठव्या ते सतराव्या शतकापर्यंत सलग जैन केंद्र राहिले.