पचराई (मध्य प्रदेश)

पचराई हे मध्य प्रदेशातील शिवपुरी जिल्ह्याच्या खनियाधाना तहसीलमध्ये वसलेले प्राचीन दिगंबर जैन तीर्थ असून चौर्‍यांशी (८४) प्रमुख दिगंबर जैन तीर्थांपैकी एक मानले जाते. संकुलात एकूण ३२ जिनालये असून त्यांपैकी २८ मंदिरे तटबंदीयुक्त प्रांगणात गोलाकार परिक्रमा मार्गावर उभारलेली आहेत. वालुकाश्मात घडवलेल्या या मंदिरांची ६ ते १२ फूट उंचीची शिखरे आणि यक्ष-यक्षिणी, सिंह, हत्ती व पुष्पवेलींची कोरीव शिल्पे मध्ययुगीन बुंदेलखंडी शिल्पकलेचा उत्कृष्ट नमुना आहेत.

अतिशयाची मान्यता: पचराई हे पारंपरिकरीत्या अतिशय क्षेत्र म्हणून ओळखले जाते; भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की येथे मनोभावे केलेली प्रार्थना शांती, समृद्धी व इच्छापूर्तीस कारणीभूत ठरते. स्थळाशी संबंधित विशिष्ट ऐतिहासिक चमत्काराचा तपशील उपलब्ध स्रोतांत नोंदवलेला नाही — प्रामुख्याने चौर्‍यांशी तीर्थांमधील स्थान व मध्ययुगीन शिल्पवैभवामुळे हे क्षेत्र पूजनीय मानले जाते.