श्री महावीरजी (राजस्थान)

श्री महावीरजी (चांदणगाव, करौली जिल्हा, राजस्थान) हे गंभीर नदीच्या काठावर वसलेले उत्तर भारतातील सर्वात महत्त्वाचे दिगंबर जैन अतिशय क्षेत्र आहे.

चमत्काराची आख्यायिका: सुमारे ४०० वर्षांपूर्वी येथील एका गावकऱ्याची गाय रोज एका टेकाडावर जाऊन आपोआप दूध देत असे. कुतूहलाने ती जागा खणल्यावर जमिनीतून भगवान महावीरांची तांबूस-प्रवाळी रंगाची सुमारे ७८ सेंमी उंचीची मूर्ती प्रकट झाली — याच अतिशयकारी घटनेमुळे या स्थानाला 'महावीरजी' हे नाव पडले. पुढे जयपूरजवळील बसवा येथील श्री अमरचंद बिलाला यांनी या मूर्तीसाठी भव्य मंदिर उभारले.

मंदिर वास्तुकला: लाल वाळूचा दगड आणि पांढरा संगमरवर यांच्या संयोजनातून घडलेले हे मंदिर मुघल व जैन स्थापत्यशैलीचा सुरेख मिलाफ दाखवते. परिसरात ५२ फूट उंच मानस्तंभ (चारही दिशांना तीर्थंकर प्रतिमा असलेला) आणि सोळावे तीर्थंकर शांतिनाथ यांची ३२ फूट उंच भव्य मूर्ती ही खास आकर्षणे आहेत. संकुलात मुख्य अतिशय क्षेत्र मंदिराशिवाय भगवान पार्श्वनाथ जिनालय ('काचेचे मंदिर'), शांतिनाथ जिनालय आणि कीर्ती आश्रम चैत्यालय अशी आणखी मंदिरे आहेत.

वार्षिक रथयात्रा: दरवर्षी चैत्र शुक्ल एकादशी ते वैशाख कृष्ण द्वितीया या काळात भरणारी यात्रा हा येथील सर्वात मोठा सोहळा आहे. यात भव्य रथयात्रा, सांस्कृतिक कार्यक्रम व मोठ्या संख्येने भाविकांची उपस्थिती असते.

मूर्ती सापडल्यानंतर हे गाव 'चांदणगाव' वरून 'महावीरजी' या नावाने ओळखले जाऊ लागले. जयपूर-मुंबई रेल्वेमार्गावरील महावीरजी स्थानकावरून थेट मंदिरापर्यंत पोहोचता येते.