१०८ प्रकारचे आस्रव

कर्म बंधासाठी होणाऱ्या १०८ प्रकारच्या आस्रवाचे (किंवा आश्रवाचे) वर्गीकरण कषाय, योग, क्रिया आणि कर्माच्या स्थितीवरून केले जाते. 

आचार्य पूज्यपाद यांच्या 'सर्वार्थसिद्धि' आणि 'नियमसार' ग्रंथातील विवेचनानुसार, जीवाकडून होणारा १०८ प्रकारचा आस्रव प्रामुख्याने समरंभ, समारंभ, आरंभ (३), मन, वचन, काया (३), कृत, कारित, अनुमोदना (३) आणि ४ कषाय (क्रोध, मान, माया, लोभ) ह्या कारणांनी होतो.

१०८ आस्रवाचे प्रत्यक्ष वर्गीकरण
एखादे पाप किंवा अज्ञानाचे कार्य जिवाकडून खालील सर्व शक्यतांमधून (१०८ मार्गांनी) घडू शकते:
अ. समरंभ (पापाचा विचार किंवा संकल्प करणे) – ३६ प्रकार
  • मनाने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रका
  • रवचनाने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार
  • कायेने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार (उदा. क्रोधापोटी मनाने स्वतः कोणाचे तरी अहित करण्याचा केवळ विचार/संकल्प करणे म्हणजे 'समरंभ-मन-कृत-क्रोध आस्रव'.)
ब. समारंभ (पापासाठी तयारी किंवा साधने जमा करणे) – ३६ प्रकार
  • मनाने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार
  • वचनाने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार
  • कायेने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार (उदा. लोभापोटी शरीराने दुसऱ्याला फसवण्यासाठी तयारी करणे म्हणजे 'समारंभ-काय-कृत-लोभ आस्रव'.)
क. आरंभ (प्रत्यक्ष पाप किंवा हिंसा करणे) – ३६ प्रकार
  • मनाने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार
  • वचनाने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार
  • कायेने: (कृत, कारित, अनुमोदना * ४ कषाय) = १२ प्रकार (उदा. मानापोटी स्वतःच्या तोंडाने दुसऱ्याचा अपमान प्रत्यक्ष करणे म्हणजे 'आरंभ-वचन-कृत-मान आस्रव'.)
थोडक्यात सांगायचे तर:
जीव जेव्हा मन-वचन-कायेने, स्वतः करून, दुसऱ्याकडून करवून घेऊन किंवा त्याला संमती देऊन, क्रोध-मान-माया-लोभाच्या वश होऊन कोणत्याही सत् वा असत् कार्याचा संकल्प, तयारी किंवा प्रत्यक्ष क्रिया करतो, तेव्हा या १०८ दरवाजांमधून कर्माचा आस्रव आत्म्याकडे सतत होत असतो.
पुढे: अशुभ (पाप) आस्रव →
📝 नवीनतम प्रश्नमंजुषा: दीपावली विशेष प्रश्नमंजुषा – भगवान महावीर निर्वाणसोडवा →
🏠मुख्य पान📿जिनवाणी⛰️तीर्थक्षेत्र📖आगम🧘तत्त्वज्ञान