मोक्षमार्ग

'मोक्ष मार्ग' ही जीवनाचा अंतिम आणि सर्वोच्च उद्देश गाठण्याची एक अत्यंत पवित्र व शास्त्रीय प्रक्रिया मानली जाते. सम्यक् दर्शन, सम्यक् ज्ञान आणि सम्यक् चारित्र हे तिन्ही एकत्रितपणे मोक्षाचा मार्ग आहेत.
आचार्य उमास्वामी यांनी त्यांच्या प्रसिद्ध 'तत्त्वार्थ सूत्र' ग्रंथाच्या पहिल्याच सूत्रात मोक्ष मार्गाची व्याख्या केली आहे:
                         सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः

रत्नत्रय (मोक्ष मार्गाचे तीन मुख्य स्तंभ)
सम्यक् दर्शन, सम्यक् ज्ञान आणि सम्यक् चारित्र या तीन अंगांना जैन तत्त्वज्ञानात रत्नत्रय म्हटले जाते. मोक्षप्राप्तीसाठी ही तिन्ही अंगे एकाच वेळी असणे आवश्यक आहे:

• सम्यक् दर्शन: देव, शास्त्र, गुरू आणि ७ तत्त्वांवर (जीव, अजीव, आस्रव, बंध, संवर, निर्जरा, मोक्ष) निःशंक आणि निस्सीम श्रद्धा असणे. संसाराचे आणि आत्म्याचे खरे स्वरूप ओळखणे ही याची पहिली पायरी आहे.
• सम्यक् ज्ञान (योग्य ज्ञान):** संशयरहित, विपर्यासमुक्त आणि निर्दोष ज्ञान प्राप्त करणे. वस्तू आणि आत्म्याचे खरे स्वरूप जसे आहे तसे जाणून घेणे.
• सम्यक् चारित्र (योग्य आचरण):** आत्म्याला अहितकारक असलेल्या कर्मांपासून दूर ठेवणे आणि अहिंसा, सत्य इत्यादी मूल्यांचे जीवनात काटेकोर पालन करणे.

मोक्ष मार्गाचे २ प्रमुख दृष्टिकोन: व्यवहार आणि निश्चय

• व्यवहार रत्नत्रय: बाह्य आचरण, शास्त्रांचे अध्ययन, व्रत-नियमांचे पालन, आणि देव-शास्त्र-गुरुंवर श्रद्धा ठेवणे. हा मोक्ष मार्गाचा प्राथमिक साधन-मार्ग आहे. 
• निश्चय रत्नत्रय: स्वतःच्या शुद्ध आत्म्यातच रममाण होणे. जेव्हा आत्मा स्वतःलाच दर्शन, ज्ञान आणि आचरणाचे रूप मानतो, तेव्हा निश्चय रत्नत्रय प्रकट होते. हा प्रत्यक्ष मोक्षाचा मार्ग आहे.