प्रतिनारायण (प्रतिवसुदेव)

जैन परंपरेत वासुदेव (नारायण) आणि प्रतिवासुदेव (प्रतिनारायण) या दोन पदांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. प्रत्येक कालचक्रात ९ वासुदेव आणि ९ प्रतिवासुदेव जन्म घेतात. हे दोन्ही एकमेकांचे कट्टर प्रतिस्पर्धी असतात.

प्रमुख वैशिष्ट्ये:

• स्वरूप: प्रतिवासुदेव हे आपल्या काळातील अतिशय शक्तिशाली, राजांचे राजा पण अत्यंत क्रूर, आक्रमक आणि अहंकरी असतात.

• नियती: ते वासुदेवाला आव्हान देतात. युद्धाच्या शेवटी प्रतिवासुदेव स्वतःचे चक्ररत्न वासुदेवावर फेकतात, पण ते चक्र वासुदेवाला इजा न करता वासुदेवाच्या हातात स्थिर होते. त्याच चक्राने वासुदेव प्रतिवासुदेवाचा वध करतात.

९ वासुदेव आणि ९ प्रतिवासुदेव यांची यादी

क्रम	वासुदेव (नारायण)	प्रतिवासुदेव (प्रतिनारायण)	प्रसिद्ध संदर्भ / कथा
१	त्रिपुष्ठ	अश्वग्रीव	-
२	द्विपुष्ठ	तारक	-
३	स्वयंभू	मरुत्त	-
४	पुरुषोत्तम	मधु	-
५	पुरुषसिंह	निशुंभ	-
६	पुरुषपुंडरीक	बलि	-
७	दत्त	प्रल्हाद	-
८	लक्ष्मण	रावण	जैन रामायण (लक्ष्मणांनी रावणाचा वध केला)
९	श्रीकृष्ण	कंस	जैन महाभारत (श्रीकृष्णांनी कंसाचा पराभव केला)

जैन रामायणात लक्ष्मण (वासुदेव) यांनी रावणाचा (प्रतिवासुदेव) वध केला होता, तर श्रीरामांनी (बलभद्र) अहिंसेचा मार्ग स्वीकारून मोक्ष मिळवला होता.