बलदेव (बलभद्र)
जैन परंपरेत बलभद्र (किंवा बलदेव) हे ६३ शलाका पुरुषांपैकी एक अत्यंत महत्त्वाचे पद मानले जाते. प्रत्येक कालचक्रात एकूण ९ बलभद्र जन्म घेतात. ते अत्यंत बलशाली, शांत वृत्तीचे, धर्माचरणी आणि अहिंसेचे खंदे पुरस्कर्ते असतात.
प्रमुख वैशिष्ट्ये:
- वासुदेवांचे मोठे भाऊ: बलभद्र हे नेहमी वासुदेवाचे (नारायणाचे) मोठे भाऊ म्हणून जन्म घेतात. दोघांमध्ये अथांग बंधुप्रेम असते.
- अहिंसक व्यक्तिमत्त्व: बलभद्र हे आपल्या संपूर्ण आयुष्यात कधीही कोणाचा वध करत नाहीत. युद्धात ते फक्त सहकार्य करतात, परंतु अंतिम संहार वासुदेवच करतात.
- स्वरूप आणि चिन्हे: बलभद्रांचे वस्त्र सामान्यतः पांढरे (श्वेत) असते. त्यांच्या हातात मुसळ, नांगर (हल) आणि रत्न ही मुख्य आयुधे किंवा चिन्हे असतात.
- मोक्षप्राप्ती: जीवनाच्या शेवटी वासुदेवाच्या वियोगानंतर किंवा स्वतःच्या वैराग्यातून बलभद्र जैन दीक्षा घेतात, तीव्र तपश्चर्या करतात आणि मोक्ष (मुक्ती) प्राप्त करतात किंवा स्वर्गलोकात जातात.९
| क्रम | बलभद्र (बलदेव) | वासुदेव (लहान भाऊ) |
| १ | विजय | त्रिपुष्ठ |
| २ | अचल | द्विपुष्ठ |
| ३ | धर्म | स्वयंभू |
| ४ | सुप्रभ | पुरुषोत्तम |
| ५ | सुदर्शन | पुरुषसिंह |
| ६ | नंदीषेण | पुरुषपुंडरीक |
| ७ | नंदिमित्र | दत्त्त |
| ८ | राम (पद्म) | लक्ष्मण |
| ९ | बलराम | श्रीकृष्ण |
पद्म (राम) बलभद्र
आठवे बलभद्र, रामायणातील श्रीराम यांच्याशी संबंधित, वासुदेव लक्ष्मण यांचे ज्येष्ठ बंधू, अंती मोक्षप्राप्ती.
बलभद्र (बलराम)
नववे व अंतिम बलभद्र, महाभारत कथेतील बलराम, वासुदेव श्रीकृष्णांचे ज्येष्ठ बंधू.