अनिवृत्तीकरण गुणस्थान

ज्या गुणस्थानात एकाच काळात (एकाच समयात) असलेल्या सर्व जीवांचे परिणाम (अध्यवसाय भाव) तंतोतंत एकसमान असतात, त्यांच्यात कोणताही फरक किंवा भेद नसतो, त्याला 'अनिवृत्तिकरण गुणस्थान' म्हणतात.

आठव्या (अपूर्वकरण) गुणस्थानातील अपूर्व विशुद्धी पार केल्यानंतर, उपशम किंवा क्षपक श्रेणी चढणारे दिगंबर मुनी या नवव्या गुणस्थानात प्रवेश करतात.
अ + निवृत्ती + करण = अनिवृत्तिकरण.
निवृत्ती: भेद, तफावत किंवा असमानता.
अ-निवृत्ती: भेदाचा किंवा असमानतेचा अभाव (पूर्ण समानता).
करण: आत्म्याचे विशुद्ध परिणाम.
        एगम्हि समयकाले जे समया ताहिं अण्णोण्णं।
        ण हि लब्भदि परिणामो जेण तु सो अणियट्टी य॥ --  गोम्मटसार - जीवकांड गाथा ५६
अर्थ: ज्या गुणस्थानात एकाच समयात असणाऱ्या अनेक जीवांच्या परिणामांमध्ये परस्पर कोणताही फरक/भेद आढळत नाही, त्याला 'अनिवृत्तिकरण गुणस्थान' म्हटले आहे.

विशेषता:
८ व्या गुणस्थानात एकाच वेळी असणाऱ्या जीवांचे परिणाम भिन्न असू शकत होते, परंतु ९ व्या गुणस्थानात एकाच समयात प्रवेश करणाऱ्या प्रत्येक जीवाचे परिणाम १००% समान असतात.

या गुणस्थानाची मुख्य लक्षणे व कार्ये

• सूक्ष्म कषायांचा नाश/उपशम: या गुणस्थानात संज्वलन क्रोध, मान आणि माया या कषायांचा पूर्णपणे उपशम किंवा क्षय केला जातो.
• लोभ कषायाचे सूक्ष्म विभाजन: येथे कषायांपैकी केवळ संज्वलन लोभ उरतो, ज्याचे रूपांतर अत्यंत सूक्ष्म भागांमध्ये (बादरी ते सूक्ष्म) केले जाते.
• स्त्री-पुरुष-नपुंसक वेदांचा त्याग: या गुणस्थानात ९ नोकषाय (हास्य, रती, अरती, शोक, भय, जुगुप्सा आणि तिन्ही वेद - स्त्रीवेद, पुरुषवेद, नपुंसकवेद) यांचा पूर्ण उपशम किंवा क्षय होतो.

एगम्हि समयकाले जे समया ताहिं अण्णोण्णं। ण हि लब्भदि परिणामो जेण तु सो अणियट्टी य॥ गाथा ५६

लब्धिसार

क्षपणासार