गुणस्थान

पाच बंधहेतू: मिथ्यात्व, अविरति, प्रमाद, कषाय व योग हे कर्मबंधाचे पाच मूळ कारण (बंधहेतू) आहेत. गुणस्थानांची जसजशी चढण चढत जाते, तसतसे हे बंधहेतू एकेक करून नष्ट होत जातात - पहिल्या गुणस्थानात सर्व पाच सक्रिय असतात, तर चौदाव्या गुणस्थानात एकही सक्रिय नसतो.

मिसणो असंजदो य देसजदो संजदो य पमत्तो।
इदर अपुव्व अणियट्टी सुहुम उबरंत खीणजोगी य॥ गोम्मटसार जीवकांड (गाथा ९-१०):
आचार्य नेमिचंद्र सिद्धान्तचक्रवर्ती यांनी या गाथांमध्ये १४ गुणस्थानांचा तंतोतंत नावे व क्रम सांगितला आहे.

• मिथ्यात्व (खोटी समजूत): आत्मा आध्यात्मिक अज्ञानात अडकलेला असतो, ज्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे अतार्किक समजुती आणि तीव्र वासना. 
• सासदन सम्यक दृष्टी: एक क्षणिक अवस्था जिथे आत्मा योग्य श्रद्धेच्या अनुभवापासून दूर गेलेला असतो, परंतु त्याची रेंगाळणारी चव अनुभवत असतो. 
• मिश्र दृष्टी (मिश्रित): सत्य आणि खोट्या समजुतीमधील शंकेची एक दोलायमान अवस्था. 
• अविरत सम्यक्त्व: आत्मा खरी श्रद्धा आणि आकलन प्राप्त करतो, परंतु आचरण अजून बदलायचे आहे' अशी अवस्था. ही अवस्था आत्म्याच्या मुक्तीचा पाया मानली जाते.
• देशाविरत: आत्मा आंशिक व्रते आणि नैतिक संयमांचे पालन करण्यास सुरुवात करतो (उदा., सामान्य लोकांसाठी विशिष्ट मर्यादित व्रते). 

• प्रमत्तविरत: संपूर्ण त्यागाची (महान व्रतांची) अवस्था, तरीही किरकोळ निष्काळजीपणा किंवा आसक्ती शिल्लक राहते. 
• अप्रमत्तविरत: परिपूर्ण, निर्दोष महान व्रते जिथे सर्व निष्काळजीपणा नाहीसा होतो. 
• अपूर्वकरण ते उपशांत कषाय: गहन, अभूतपूर्व ध्यानावस्था जिथे वासना एकतर दडपल्या जातात किंवा पद्धतशीरपणे नियंत्रणात आणल्या जातात. 
• अनिवृत्तीकरण (क्षीण कषाय): सर्वोच्च वासनारहित अवस्था जिथे सर्व भ्रम आणि नकारात्मक कर्मे पूर्णपणे नष्ट होतात. 

• सयोग केवली: जिवंत सर्वज्ञ जीवाची (अरिहंत किंवा जिन) अवस्था. आत्म्याने सर्व घातिया (विनाशकारी) कर्मांचा नाश केलेला असतो आणि अनंत ज्ञान व आनंद प्राप्त केलेला असतो, परंतु तरीही शारीरिक क्रिया चालू असते. 
• अयोग केवली: सर्वज्ञ जीवाच्या मोक्ष होण्याच्या अगदी आधीचा अंतिम क्षण. आत्मा सर्व शारीरिक, वाचिक आणि मानसिक स्पंदने थांबवतो. सर्व शिल्लक कर्मे गळून पडतात, ज्यामुळे तात्काळ आणि कायमची मुक्ती (सिद्धपद) मिळते.