शांतिनाथ

भगवान शांतिनाथ हे जैन परंपरेतील अत्यंत विशेष तीर्थंकर आहेत, कारण ते एकाच जन्मात तीर्थंकर, चक्रवर्ती (१२ चक्रवर्तींपैकी ५ वे) आणि कामदेव (२४ कामदेवांपैकी १२ वे) या तिन्ही पदव्यांनी विभूषित होते.

संक्षिप्त जीवन परिचय व शारीरिक वैशिष्ट्ये

• मूळ नाव: शांतिनाथ (त्यांच्या जन्मामुळे संपूर्ण जगभरातील महामारी, दुष्काळ आणि शांतता दूर झाली, म्हणून इंद्राने त्यांचे नाव 'शांतिनाथ' ठेवले).
• माता-पिता: वडिलांचे नाव राजा विश्वसेन आणि आईचे नाव राणी अचिरा देवी 
• जन्म स्थान: हस्तिनापूर नगरी.
• जन्म तिथी: जेष्ठ कृष्ण चतुर्दशी.
• चिन्ह (लांच्छन): मृग (हरिण).
• शरीराचा रंग (वर्ण): तप्त कांचन वर्ण (तपकिरी-सुवर्ण)
• उंची: ४० हात (अंदाजे ६० फूट)
• आयुष्य: १ लाख वर्षे.

पूर्वभव: पूर्वभवात ते राजा मेघरथ होते. त्यांनी एका कपोताचे (पुढील जन्मात कमठ/बलाक पक्षी) श्येन पक्षापासून (शाहीन ससाणा) रक्षण करण्यासाठी स्वतःच्या शरिराचे मांस कापून दिले होते. या असीम दयेमुळे त्यांनी तीर्थंकर प्रकृतीचा बंध झाला.

दीक्षा, केवलज्ञान व चक्रवर्ती पद

• त्यांनी २५,००० वर्षे राज्य केले आणि ६ खंडांवर विजय मिळवून चक्रवर्ती पद भूषवले.
• दीक्षा: वयाच्या ७५,००० व्या वर्षी, एका दर्पण (आरशात) स्वतःच्या शरिरात पांढरा केस पाहून संसाराच्या नश्वरतेची जाणीव झाली आणि त्यांनी जेष्ठ कृष्ण चतुर्दशीला हस्तिनापुरात दिगंबर मुनी दीक्षा घेतली.
• तपश्चर्या व केवलज्ञान: १६ वर्षे कठोर मौन व तपश्चर्या केल्यानंतर हस्तिनापुरातील नंदी वृक्षाखाली पौष शुक्ल दशमीला त्यांना केवलज्ञान प्राप्त झाले.

समवशरण व मोक्ष

• समवशरणात त्यांच्या दिव्यध्वनीद्वारे जगाला शांती, अहिंसा आणि क्षमेचा संदेश मिळाला. त्यांचे ३५ गणधर होते (प्रमुख गणधर: चक्रायुध - त्यांचाच पूर्वपुत्र).
• सर्व तीर्थंकरांप्रमाणे त्यांच्या ठिकाणीही ४६ गुण (३४ अतिशय, ८ प्रातिहार्य, ४ अनंत चतुष्टय) प्रकट झाले.
• मोक्ष (निर्वाण): जेष्ठ कृष्ण चतुर्दशीच्या दिवशी सम्मेद शिखरजी येथील 'शांति कुट' वरून त्यांना मोक्ष प्राप्त झाला. शांतिनाथांची पूजा केल्याने रोग, भय आणि उपद्रव शांत होतात अशी जैन धर्मात मान्यता आहे.