अधिगमज सम्यग्दर्शन

सम्यग्दर्शन निसर्गाने किंवा अधिगमाने उत्पन्न होते (सूत्र १.३). अधिगम म्हणजे ज्ञान; परोपदेशपूर्वक तत्त्वांचे ज्ञान झाल्यावर जे श्रद्धान उत्पन्न होते ते अधिगमज सम्यग्दर्शन.

अधिगमाचे साधन: तत्त्वांचे ज्ञान प्रमाण आणि नय या साधनांनी होते (सूत्र १.६). सात तत्त्वे जीव, अजीव, आस्रव, बंध, संवर, निर्जरा आणि मोक्ष आहेत (सूत्र १.४), आणि त्यांचे श्रद्धान हेच सम्यग्दर्शन (सूत्र १.२).

आज्ञा आणि अधिगम: जिनेंद्रांनी सांगितलेले सहा द्रव्य, पाच अस्तिकाय आणि नऊ पदार्थ यांचे आज्ञेने किंवा अधिगमाने श्रद्धान करणे हे सम्यक्त्व आहे (जीवकांड ५६१). आज्ञा म्हणजे जिनवचनावरील विश्वास; अधिगम म्हणजे स्वतः ज्ञानाने समजून घेणे.

अंतरंग कारण: अधिगमज असो वा निसर्गज, दोन्हींत अंतरंग कारण एकच असते: दर्शनमोहाचा उपशम, क्षय किंवा क्षयोपशम (जीवकांड २६). फरक फक्त बाह्य निमित्तात असतो (पारंपरिक).

तत्त्वार्थश्रद्धानं सम्यग्दर्शनम्॥१.२॥ तत्त्वार्थाचे श्रद्धान हे सम्यग्दर्शन.

तन्निसर्गादधिगमाद्वा॥१.३॥ ते (सम्यग्दर्शन) निसर्गाने किंवा अधिगमाने उत्पन्न होते.

जीवाजीवास्रवबन्धसंवरनिर्जरामोक्षास्तत्त्वम्॥१.४॥ जीव, अजीव, आस्रव, बंध, संवर, निर्जरा आणि मोक्ष ही सात तत्त्वे आहेत.

प्रमाणनयैरधिगमः॥१.६॥ तत्त्वांचे ज्ञान (अधिगम) प्रमाण आणि नय यांनी होते.

छप्पंचणवविहाणं, अत्थाणं जिणवरोवइट्ठाणं। आणाए अहिगमेण य, सद्दहणं होइ सम्मत्तं॥५६१॥ जिनेंद्रांनी सांगितलेले सहा द्रव्य, पाच अस्तिकाय आणि नऊ पदार्थ यांचे आज्ञेने किंवा अधिगमाने श्रद्धान करणे हे सम्यक्त्व.

सत्तण्हं उवसमदो, उवसमसम्मो खया दु खईयो य। विदियकसायुदयादो, असंजदो होदि सम्मो य॥२६॥ सात प्रकृतींच्या उपशमाने औपशमिक आणि क्षयाने क्षायिक सम्यक्त्व होते. दुसऱ्या (अप्रत्याख्यानावरण) कषायाच्या उदयाने सम्यग्दृष्टी असंयत असतो.