संग्रह नय

1. आपल्या एकत्व जातीपणाला विरोध न येईल अशा रीतीने समस्त वसूंच्या संग्रहात्मक ज्ञानाला किंवा वचनाला संग्रह नय म्हणतात.

2. भेद सहित सब पर्यायों को अपनी जाति के अविरोध द्वारा एक मानकर सामान्‍य से सब को ग्रहण करने वाला नय संग्रह नय है ।

स्वरूप: संग्रह नय भेदांकडे दुर्लक्ष करून सामान्य गुणधर्मावरून सर्वांना एकत्र पाहतो. तो एकता (अभेद) पाहणारा दृष्टिकोन आहे.

दृष्टांत: "सत्" म्हटल्यावर सहाही द्रव्ये आणि त्यांचे सर्व पर्याय एकत्र येतात; "द्रव्य" म्हटल्यावर जीव, पुद्गल, धर्म, अधर्म, आकाश आणि काल हे सर्व येतात; "जीव" म्हटल्यावर सर्व संसारी आणि मुक्त जीव येतात.

दोन प्रकार: पर संग्रह — सर्वोच्च, सर्वव्यापक सामान्याला ("सत्") ग्रहण करणारा. अपर संग्रह — त्याहून लहान सामान्याला ("द्रव्य", "जीव", "घट") ग्रहण करणारा.

दुर्नय: "सर्व एकच आहे, भेद अजिबात नाहीत" असा आग्रह धरला तर हा नय दुर्नय होतो. सापेक्ष राहिल्यास तो सर्व जीवांमधील समानता (सर्व जीव समान आहेत) दाखवतो, जी अहिंसेचा पाया आहे.

स्वजात्य विरोधेन समस्त संग्रहणात संग्रहः ।

नैगमसंग्रहव्यवहारर्जुसूत्रशब्दसमभिरूढैवंभूता नयाः॥१.३३॥ नैगम, संग्रह, व्यवहार, ऋजुसूत्र, शब्द, समभिरूढ आणि एवंभूत हे सात नय आहेत.