प्रत्यक्ष्य ज्ञान

इंद्रियांच्या साहाय्याशिवाय व आत्म्याद्वारे होणारे ज्ञान.
जे ज्ञान पदार्थाच्या दुसऱ्या माध्यमाशिवाय पदार्थाला साक्षात जाणते, पदार्थाच्या अंतरंग धर्मात प्रवेश करते. जे ज्ञान पूर्णपणे आत्म्याच्या स्वतःच्या आंतरिक सामर्थ्यामुळे आणि कर्मांचे आवरण दूर झाल्यामुळे होते,

प्रत्यक्ष प्रमाण: 

        प्रत्यक्षमन्यत्॥१.१२॥ तत्त्वार्थसूत्र

सूत्रकारांनी मति आणि श्रुत सोडून उरलेली तीन ज्ञाने (अवधि, मनःपर्यय, केवल) प्रत्यक्ष प्रमाण सांगितली आहेत (सूत्र १.१२). ती इंद्रिय आणि मनाच्या निमित्ताशिवाय आत्म्याच्या सामर्थ्याने होतात.

दोन प्रकार (पारंपरिक): केवलज्ञान सकल (संपूर्ण) प्रत्यक्ष आहे, तर अवधि आणि मनःपर्यय एकदेश (मर्यादित) प्रत्यक्ष आहेत.

अवधि आणि मनःपर्यय यांतील फरक: 

        विशुद्धिक्षेत्रस्वामिविषयेभ्योऽवधिमनःपर्यययोः॥१.२५॥ तत्त्वार्थसूत्र

अवधि आणि मनःपर्यय यांतील फरक विशुद्धी, क्षेत्र, स्वामी आणि विषय यांनी होतो.

प्रत्यक्षमन्यत्॥१.१२॥

विशुद्धिक्षेत्रस्वामिविषयेभ्योऽवधिमनःपर्यययोः॥१.२५॥

रूपिष्ववधेः॥१.२७॥

तदनन्तभागे मनःपर्ययस्य॥१.२८॥

सर्वद्रव्यपर्यायेषु केवलस्य॥१.२९॥

जाणई तिकालविसए, दव्वगुणे पज्जए य बहुभेदे। पच्चक्खं च परोक्खं, अणेण णाणं ति णं बेंति॥२९९॥

सण्णाणतिगं अविरदसम्मादी छट्ठगादि मणपज्जो। खीणकसायं जाव दु, केवलणाणं जिणे सिद्धे॥६८८॥