वात्सल्य अंग

अर्थ: सहधर्मी जनांप्रती कपटरहित, सद्भावनेने युक्त प्रीती व यथायोग्य विनय-भक्ती करणे म्हणजे वात्सल्य अंग.

स्थान: सम्यग्दर्शनाच्या आठ अंगांपैकी सातवे अंग. ज्याप्रमाणे एका अक्षराने कमी असलेला मंत्र विषाची वेदना दूर करू शकत नाही, त्याचप्रमाणे अंगहीन सम्यग्दर्शन संसाराची परंपरा नष्ट करण्यास समर्थ नाही (रत्नकरण्ड श्रावकाचार, श्लोक २१).

विरुद्ध दोष: अवात्सल्य (सहधर्मींविषयी द्वेष, उपेक्षा, कपट).

प्रसिद्ध उदाहरण (परंपरागत): विष्णुकुमार मुनी - अकंपनाचार्य आदी मुनींवरील उपसर्ग दूर करणारे मुनी; 'रक्षाबंधन' पर्वाशी जोडलेले कथानक परंपरेत आढळते.

आठ अंगांचा सारांश:

स्वयूथ्यान्प्रति सद्भावसनाथापेतकैतवा। प्रतिपत्तिर्यथायोग्यं वात्सल्यमभिलप्यते॥१७॥ सहधर्मी जनांप्रती कपटरहित, सद्भावनेने युक्त प्रीती व यथायोग्य विनय-भक्ती करणे म्हणजे वात्सल्य अंग.

ततो जिनेन्द्रभक्तोऽन्यो वारिषेणस्ततः परः। विष्णुश्च वज्रनामा च शेषयोर्लक्ष्यतां गताः॥२०॥ आठ अंगांत प्रसिद्ध झालेल्यांची नावे क्रमाने सांगितली आहेत (श्लोक १९-२०); यातील सातवे अंग - विष्णुकुमार मुनी.